Pracę z językami zwykle opisuje się jako przenoszenie informacji z jednego języka na drugi. To trafna, ale niepełna definicja — czasem to właśnie język jest miejscem, w którym kryją się informacje wywiadowcze.

Zespół badający cyberatak, konkurenta w branży, nowy rynek czy ryzyko związane z kontrahentem może mieć przed sobą tysiące źródeł anglojęzycznych i wciąż nie dostrzegać najważniejszego elementu. Coś istotnego mogło pojawić się najpierw po polsku, niemiecku, ukraińsku, rosyjsku, francusku, norwesku, a nawet chińsku — i nigdy nie trafić do dyskursu anglojęzycznego, albo trafić już pozbawione szczegółu, który nadawał mu znaczenie.

Tłumaczenie, wielojęzyczny "research" i analiza wywiadowcza to nie to samo, mimo że często wrzuca się je do jednego worka.

Tłumaczenie zadaje pytanie, co mówi źródło i udziela odpowiedzi.
Research wielojęzyczny bada, co istnieje w danym środowisku językowym, czego nikt z zewnątrz nie widzi.
Analiza wywiadowcza bada, czy to w ogóle zmienia obraz sytuacji.

W analizie zagrożeń cybernetycznych (CTI), due diligence i ocenie ryzyka krajowego to ostatnie pytanie ma szczególne znaczenie — aktorzy, zagrożenia, regulatorzy i lokalne organizacje nie piszą z myślą o anglojęzycznym odbiorcy, a krajowe zespoły CERT czy branżowa prasa regionalna często dysponują szczegółami, które nigdy nie trafiają do relacji międzynarodowych.

JEDEN ATAK, SZEŚĆ JĘZYKÓW, INNY KAWAŁEK HISTORII

Cyberatak na sieć satelitarną Viasat (KA-SAT) z 2022 roku to niezły przykład — można było domniemywać, że doniesienia w kilku językach UE dotyczące tej sprawy będą się pokrywać. Nie pokrywały się.

– Materiały polskiego CERT zawierały dość szczegółową rekonstrukcję techniczną przebiegu ataku i jego skutków dla infrastruktury europejskiej.
– Niemieckie media zwróciły uwagę na coś, czego źródła polskie w ogóle nie podkreślały — około 5800 turbin wiatrowych Enercon straciło zdalny monitoring w momencie awarii sieci, co mówi więcej o realnym zasięgu skutków niż jakikolwiek czysto techniczny opis cyberataku.
– Źródła ukraińskie uzupełniły obraz o to, dlaczego atak miał znaczenie lokalnie, wykraczając poza samą infrastrukturę.
– Doniesienia francuskie przywołały wypowiedzi wojskowych na temat wykorzystania KA-SAT przez ukraiński rząd i wojsko — ten wątek w pozostałych językach ledwie się pojawiał.
– Włoskie media dodały własne spojrzenie na malware AcidRain.

Własne dochodzenie Viasat, dostępne po angielsku, było najmocniejszym źródłem w kwestii tego, co faktycznie wydarzyło się wewnątrz infrastruktury naziemnej.

Żadne z tych źródeł samo w sobie nie jest „prawdą". Techniczny raport wyjaśnia mechanikę ataku. Lokalny portal mówi, kto faktycznie ucierpiał. Oświadczenie rządowe określa podmioty odpowiedzialne za atak, co inne opracowanie eksperckie może później skomplikować albo wręcz zdementować. Ustalenie, co zostało potwierdzone, a co jest tylko powtórzeniem, oraz co faktycznie zmienia ocenę sytuacji, a co jest szumem informacyjnym — to jest właściwa praca, i nie dzieje się ona automatycznie tylko dlatego, że czyta się źródła w pięciu językach zamiast w jednym.

GDZIE TO SIĘ PRZYDAJE POZA CYBERBEZPIECZEŃSTWEM

Kwestia nie dotyczy wyłącznie CTI. Ta sama umiejętność sprawdza się w wywiadzie konkurencyjnym — co mówią konkurenci i lokalne źródła branżowe na rynku, którego badania anglojęzyczne prawie nie obejmują? OSINT sprawdza się w due diligence, gdzie negatywne doniesienia medialne albo regionalny rejestr spółek mogą zawierać coś, czego żadne źródło anglojęzyczne nigdy nie wspomniało. W ocenie ryzyka krajowego odczytanie rozwijającej się sytuacji od wewnątrz danego środowiska informacyjnego daje inny obraz niż relacje międzynarodowych agencji prasowych. W badaniach dotyczących wejścia na rynek przetargi i zmiany regulacyjne często pojawiają się lokalnie na tygodnie przed jakimkolwiek tłumaczeniem. A w dochodzeniach ludzie i powiązania czasem stają się widoczne dopiero wtedy, gdy przestaje się zakładać, że język dominujący już wszystko ujawnił.

Tłumaczenie to pierwszy krok w każdym z tych obszarów, nie meta.

Klienci w praktyce rzadko chcą dwudziestu przetłumaczonych artykułów. Chcą odpowiedzi na pięć pytań: co się wydarzyło, co jest nowe, co zostało potwierdzone, co wciąż pozostaje niejasne i czy to zmienia coś, co wcześniej zakładali.

DO CZEGO NAPRAWDĘ PRZYDAJE SIĘ AUTOMATYZACJA

Skala to prawdziwy problem, gdy dochodzenie rośnie — ta sama organizacja czy osoba pojawia się w trzech różnych formach zapisu w trzech alfabetach, daty się nie zgadzają, źródła powołują się na ten sam pierwotny przeciek, nie mówiąc tego wprost. Automatyzacja naprawdę pomaga w porządkowaniu i deduplikacji tego materiału oraz we wskazywaniu, co zasługuje na bliższe przyjrzenie się.

Nie potrafi ona natomiast ocenić, czy dwa źródła niezależnie potwierdzają to samo, czy jedno po prostu przepisało drugie innymi słowami. Ta ocena wciąż wymaga człowieka i szczerze mówiąc, to jest ta część, która naprawdę się liczy — wszystko wcześniej to tylko doprowadzenie materiału do stanu, w którym człowiek może się sprawie porządnie przyjrzeć.

LICZBA JĘZYKÓW TO NIE ZAWSZE KARTA PRZETARGOWA

Stwierdzenie „pracuję w dziesięciu językach" nie mówi wszystkiego w każdej sytuacji. Liczy się to, co te umiejętności faktycznie pozwalają znaleźć — szczegół ukryty w pliku PDF polskiego CERT, przypis o turbinach wiatrowych w niemieckiej prasie branżowej, wpis w czeskim rejestrze spółek, który nigdy nie trafił do żadnego anglojęzycznego opracowania.

Tego właśnie nie oddaje praca czysto tłumaczeniowa, i w tym kierunku rozwijam własną pracę analityczną — wielojęzyczny OSINT, due diligence i wywiad konkurencyjny w Polsce i szerzej w regionie Europy Środkowo-Wschodniej. Jeśli luki informacyjne między źródłami krajowymi są częścią Twojego problemu, chętnie wymienię się spostrzeżeniami.